Roken en erectie: wat beschadigd raakt en wat er na stoppen verbetert

Het korte antwoord

In een meta-analyse van acht observationele studies met 28.586 deelnemers was de kans op erectieproblemen bij rokers ongeveer de helft hoger dan bij niet-rokers. De onderzoekers rekenden met de vier prospectieve cohortstudies apart, omdat de patiëntcontrolestudies te sterk uiteenliepen; daar kwam een odds ratio uit van 1,51 voor huidige rokers.

Bij ex-rokers was die kans 1,29. Dat is lager dan bij rokers en nog steeds hoger dan bij mensen die nooit hebben gerookt.

Dat tussengetal is het eerlijke antwoord op de vraag of stoppen helpt. Het helpt, en het maakt niet alles terug.

Wat roken in de bloedvaten doet

Een erectie is een doorbloedingsgebeurtenis. De binnenwand van de vaten maakt stikstofmonoxide, dat het gladde spierweefsel in de zwellichamen laat ontspannen, waarna er bloed in kan.

Roken grijpt precies daar in. In een overzicht van het onderzoek naar dit mechanisme wordt beschreven dat er meer reactieve zuurstofverbindingen ontstaan, waardoor er minder stikstofmonoxide beschikbaar blijft. Op de korte termijn zijn vaatkramp en een verminderde bloedtoevoer naar de penis beschreven.

Langdurig roken doet meer dan dat. De auteurs noemen schade aan de vaatwand, aan de perifere zenuwen en aan de structuur van het zwellichaamweefsel zelf. Dat laatste is de reden waarom niet alles reversibel is.

Hoe sterk dit bewijs is, benoemen zij ook: het gaat om sterke indirecte aanwijzingen, en welke bestanddelen van sigarettenrook precies verantwoordelijk zijn, is niet opgehelderd.

Wat er na een jaar stoppen gebeurde

Er is één prospectieve studie die hier direct naar heeft gekeken. Rokers met erectieklachten die om nicotinevervangers vroegen, werden eerst onderzocht op hoge bloeddruk, vetstofwisselingsstoornissen, diabetes en psychiatrische aandoeningen. Wie daarvan iets had, viel buiten de analyse. Zo bleef een groep over bij wie het roken de enige bekende risicofactor was.

Van de 118 mannen die stopten, was de erectiefunctie na een jaar bij minstens een kwart verbeterd. Van de 163 die bleven roken, bij niemand.

Achteruitgang kwam in beide groepen voor, maar niet in gelijke mate: bij 2,5 procent van de gestopte rokers en bij 6,8 procent van degenen die doorgingen.

Twee dingen voorspelden minder verbetering: een hogere leeftijd en een ernstiger erectieprobleem bij de start. Dat is het argument om er niet mee te wachten.

Wat het onderzoek niet belooft

De bovenstaande studie had geen controlegroep die willekeurig was ingedeeld. Wie stopt, verschilt mogelijk ook op andere punten van wie doorgaat.

Een tweede studie volgde mannen in een programma van acht weken met nicotinepleisters en begeleiding. Bij de twintig deelnemers die werkelijk stopten, werd de zwelling van de penis in het laboratorium sterker en bereikten zij hun maximale opwinding sneller dan de 45 deelnemers die terugvielen. Maar op de vragenlijst over het eigen seksueel functioneren verbeterden de twee groepen niet verschillend van elkaar.

Dat is een kleine studie met een uitkomstmaat uit het laboratorium. Zij ondersteunt de richting en bewijst de omvang niet.

Het eerlijke beeld is dus: stoppen verlaagt de kans, bij een kwart tot een deel van de mannen verbetert de functie merkbaar, en hoe ouder en ernstiger het probleem, hoe kleiner die kans.

Waarom dit meer is dan een erectieprobleem

Erectieproblemen die geleidelijk zijn ontstaan, zijn vaak het eerste merkbare teken van vaatschade. In een meta-analyse van cohortstudies ging erectiele disfunctie samen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten en op sterfte door alle oorzaken.

De vaten in de penis zijn nauwer dan de kransslagaders, dus daar valt beginnende schade eerder op. Een erectieprobleem bij een roker is in die zin een vroege rekening, niet een losstaande klacht.

Stoppen is daarmee de maatregel met het grootste bereik: dezelfde vaten, hetzelfde mechanisme, en een effect dat veel verder gaat dan één functie.

Lukt stoppen niet in één keer, dan is dat de regel en niet de uitzondering. De combinatie van begeleiding en een hulpmiddel werkt beter dan alleen een besluit, en uw huisarts of apotheek kan die route met u opzetten.

Veelgestelde vragen