Erectiepillen zonder recept: wat werkt, wat niet

Eerst het belangrijkste onderscheid

Als u in Nederland zoekt op erectiepillen, komt u twee totaal verschillende dingen tegen die vaak op één hoop worden gegooid. Dat onderscheid bepaalt alles: wat u mag verwachten, wat het mag kosten en hoe veilig het is.

Aan de ene kant staan geneesmiddelen op recept. Sildenafil, tadalafil en verwante stoffen zijn PDE5-remmers. Ze zijn goed onderzocht, ze werken bij een groot deel van de mannen, en ze zijn in Nederland uitsluitend op recept verkrijgbaar. Een arts beoordeelt eerst of ze veilig zijn voor u, want in combinatie met nitraten kunnen ze een gevaarlijke bloeddrukdaling geven.

Aan de andere kant staat alles wat bij de drogist en online zonder recept ligt. Dat zijn geen geneesmiddelen maar voedingssupplementen. Meestal gaat het om L-arginine, L-citrulline, maca, ginseng, zink of een combinatie daarvan. Ze mogen wettelijk geen genezing beloven, en ze werken anders en zwakker dan een PDE5-remmer.

Dit artikel gaat over de tweede categorie. Over de eerste schrijven we informatief, maar we adviseren er niet over en we verkopen er niets van, want dat mag in Nederland niet.

Wat er meestal in zit

Kijkt u op de etiketten van de bekendste vrij verkrijgbare middelen, dan komt u telkens dezelfde handvol stoffen tegen.

L-arginine is veruit de meest gebruikte. Het is een aminozuur dat in het lichaam wordt omgezet tot stikstofmonoxide, en stikstofmonoxide ontspant de gladde spieren in de vaatwand van de zwellichamen. Meer ontspanning betekent meer bloedtoevoer. Dat is precies de route waarop ook de receptmiddelen aangrijpen, alleen op een ander punt in de keten en veel krachtiger.

L-citrulline duikt vaak naast arginine op. Het wordt in de nier omgezet tot arginine en houdt de spiegel langer op peil, wat op papier logischer is dan arginine alleen. Het onderzoek hiernaar is dunner dan bij arginine zelf.

Panax ginseng, vaak rode ginseng genoemd, heeft van de plantaardige middelen de meest serieuze onderzoeksbasis. Maca wordt vooral met zin en libido in verband gebracht, minder met de erectie zelf. Zink is alleen zinvol als er daadwerkelijk een tekort is; extra zink bovenop een normale voeding doet niets aanwijsbaars.

Wat het onderzoek over L-arginine laat zien

Hier is een concreet cijfer, want dat ontbreekt op vrijwel elke Nederlandse pagina over dit onderwerp.

In 2019 verscheen in het Journal of Sexual Medicine de eerste meta-analyse die argininesupplementen vergeleek met placebo bij mannen met erectieproblemen. De gebruikte doseringen liepen uiteen van 1.500 tot 5.000 mg per dag. De uitkomst: de kans op verbetering was ongeveer drie keer zo groot als met placebo, met een odds ratio van 3,37 en een betrouwbaarheidsinterval van 1,29 tot 8,77.

Dat interval is breed, en dat is belangrijker dan het puntgetal. Een ondergrens van 1,29 betekent dat het effect ook heel bescheiden kan zijn. De onderzoekers concluderen dan ook voorzichtig: bruikbaar bij milde tot matige klachten, niet bij ernstige.

Bijwerkingen kwamen voor bij 8,3 procent van de deelnemers tegenover 2,3 procent in de placebogroep. Geen daarvan was ernstig; het gaat vooral om maagklachten en een lage bloeddruk.

Vertaald naar de praktijk: het is geen wondermiddel en het vervangt geen receptmiddel, maar het is ook niet niets. Van de vrij verkrijgbare opties is dit degene met de beste papieren.

Waar u op moet letten bij een etiket

De meeste teleurstellingen komen niet doordat de stof niet werkt, maar doordat er te weinig van in zit.

Kijk allereerst naar de dosering per dagportie, niet per capsule. Een potje dat trots 5.000 mg op de voorkant zet maar zes capsules per dag vraagt, is iets anders dan het lijkt. In het onderzoek werd 1.500 tot 5.000 mg per dag gebruikt; alles daaronder is moeilijk te verdedigen.

Let daarna op het aantal werkzame stoffen. Een middel met veertien ingrediënten klinkt compleet, maar betekent in de praktijk dat van elk ingrediënt te weinig in zit om iets te doen. Weinig stoffen in een fatsoenlijke dosering is bijna altijd beter dan veel stoffen in symbolische hoeveelheden.

Wees ten slotte alert op middelen die een onmiddellijk effect beloven. Een supplement dat binnen een half uur werkt zoals een receptmiddel, bevat waarschijnlijk een receptmiddel. Dat is geen theoretisch risico: de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd waarschuwt geregeld voor vrij verkochte erectiemiddelen waarin bij analyse sildenafil of verwante stoffen werden aangetroffen, zonder vermelding op het etiket en zonder dat iemand naar uw hart of medicijngebruik heeft gekeken.

Wanneer zelfzorg de verkeerde keuze is

Er is een categorie klachten waarbij een supplement niet alleen niet helpt, maar waarbij het uitstellen van een consult schadelijk is.

Een erectiestoornis die vrij plotseling ontstaat, is een erkend vroeg signaal voor hart- en vaatziekten. De vaten in de zwellichamen zijn dunner dan de kransslagaders en lopen daardoor eerder vast. Klachten kunnen jaren voor een hartprobleem opduiken. Dat maakt een nieuwe, aanhoudende erectiestoornis een reden om naar de huisarts te gaan, niet om een potje te bestellen.

Datzelfde geldt bij diabetes, een hoge bloeddruk, een bekend hartprobleem, of wanneer de klachten begonnen na een nieuw medicijn. Bloeddrukverlagers en antidepressiva zijn veelvoorkomende oorzaken die alleen een arts kan afwegen.

En bij pijn, een kromstand van de penis of een erectie die niet vanzelf verdwijnt, is het geen kwestie van afwachten maar van dezelfde dag contact opnemen.

Wat het onderzoek niet laat zien

Eerlijk zijn over de grenzen hoort erbij, juist omdat de rest van deze markt dat niet doet.

De studies naar argininesupplementen zijn klein. De meta-analyse uit 2019 bundelde een beperkt aantal onderzoeken met uiteenlopende opzet, en de heterogeniteit was aanzienlijk. Dat betekent dat het gemiddelde effect met onzekerheid omgeven is en dat een individuele man er meer of veel minder aan kan hebben.

Voor de meeste plantaardige middelen is de basis dunner. Voor maca zijn er aanwijzingen voor een effect op zin, nauwelijks voor de erectie zelf. Voor tribulus, dat in trainingskringen populair is, ontbreekt overtuigend bewijs volledig.

En er is vrijwel geen langetermijnonderzoek. De studies duren weken tot enkele maanden. Wat dagelijks gebruik over jaren doet, is simpelweg niet onderzocht.

In het kort

• Zonder recept betekent supplement, geen medicijn. Alles wat vrij verkrijgbaar is, is een voedingssupplement. PDE5-remmers zoals sildenafil zijn in Nederland uitsluitend op recept.
• L-arginine heeft de beste papieren. Een meta-analyse uit 2019 vond bij 1.500 tot 5.000 mg per dag ongeveer een verdrievoudigde kans op verbetering ten opzichte van placebo, met een breed betrouwbaarheidsinterval.
• Let op de dagportie, niet op de voorkant. Doseringen onder 1.500 mg per dag zijn moeilijk te verdedigen, en middelen met een lange ingrediëntenlijst bevatten van elk meestal te weinig.
• Onmiddellijke werking is een alarmsignaal. Een supplement dat werkt als een receptmiddel bevat er waarschijnlijk een. De IGJ waarschuwt geregeld voor deze vervalsingen.
• Nieuwe klachten horen bij de huisarts. Een plotseling ontstane erectiestoornis kan een vroeg signaal zijn voor hart- en vaatziekten. Dat is geen reden om te bestellen, maar om een afspraak te maken.

Veelgestelde vragen