Hoe een erectie werkt: het mechanisme in gewone taal

Het korte antwoord

Een erectie is geen spierkracht en geen wilsbesluit. Het is een doorbloedingsverschijnsel: er stroomt meer bloed naar binnen dan er weg kan, en dat is het hele principe.

Het lastige eraan is dat er drie systemen tegelijk moeten meewerken. De zenuwen moeten het signaal doorgeven, de bloedvaten moeten kunnen verwijden, en het weefsel moet het bloed kunnen vasthouden. Valt er één uit, dan werkt het geheel niet.

Dat verklaart waarom erectieproblemen zo vaak samenhangen met aandoeningen die met bloedvaten te maken hebben, en waarom ze een vroeg signaal kunnen zijn.

Wat er in het weefsel zit

In de penis liggen drie langwerpige structuren. Twee ervan, de zwellichamen, doen het eigenlijke werk. Het derde omhult de plasbuis.

De zwellichamen bestaan uit een sponsachtig netwerk van holtes, doorweven met glad spierweefsel. Glad spierweefsel is niet het soort spier waarmee u een gewicht tilt; het is het soort dat ook in de wand van uw bloedvaten en darmen zit, en dat u niet bewust aanstuurt.

In rust staat dat gladde spierweefsel gespannen. Die spanning houdt de holtes klein en de toevoerende slagadertjes nauw. Dat is de normale toestand: niet slap omdat er niets gebeurt, maar strak omdat er actief geknepen wordt.

Om de zwellichamen heen zit een stevig, weinig rekbaar vlies. Dat vlies is straks het onderdeel dat het bloed vasthoudt.

Wat er stap voor stap gebeurt

Het begint met een prikkel. Die kan uit het hoofd komen, of via aanraking rechtstreeks uit het ruggenmerg lopen. Beide routes eindigen op dezelfde plek.

De zenuwuiteinden in het zwellichaam geven stikstofmonoxide af. Dat is een klein, kortlevend signaalmolecuul, en het is de sleutel van het hele systeem.

Stikstofmonoxide zet in de spiercellen een keten in gang die uitmondt in een stof genaamd cGMP. Die stof doet één ding: zij laat het gladde spierweefsel los.

Zodra dat weefsel ontspant, gebeuren er twee dingen tegelijk. De toevoerende slagadertjes verwijden zich, waardoor er veel meer bloed naar binnen stroomt. En de sponsachtige holtes zetten uit en vullen zich.

Nu komt het onderdeel dat vaak wordt overgeslagen. De uitzettende holtes drukken de aders die het bloed afvoeren plat tegen dat stevige vlies aan de buitenkant. De afvoer wordt daardoor grotendeels dichtgeknepen.

Dat is het echte mechanisme: niet alleen meer aanvoer, maar vooral geblokkeerde afvoer. Een erectie houdt zichzelf vast.

En hoe het weer voorbijgaat

Het afbouwen verloopt langs dezelfde keten, maar dan omgekeerd.

Een enzym genaamd PDE5 breekt cGMP af. Zonder cGMP spant het gladde spierweefsel weer aan, de slagadertjes vernauwen, de holtes lopen leeg, de afvoerende aders komen vrij en het bloed stroomt weg.

Dat enzym is precies het aangrijpingspunt van de bekendste medicijnen bij erectieproblemen. Zij remmen PDE5, waardoor cGMP langer blijft bestaan en de ontspanning langer aanhoudt.

Dat verklaart meteen een eigenschap die veel mensen verrast: deze middelen wekken geen erectie op. Als er geen prikkel is, wordt er geen stikstofmonoxide afgegeven, ontstaat er geen cGMP en valt er ook niets te remmen. Ze versterken een bestaand signaal in plaats van er een te maken.

Waarom het zo vaak bij de bloedvaten misgaat

Het systeem staat of valt bij het vermogen van kleine slagadertjes om te verwijden. Die verwijding is afhankelijk van een gezonde binnenbekleding van het bloedvat, want daar wordt ook stikstofmonoxide gemaakt.

Precies die binnenbekleding is wat beschadigt bij hoge bloeddruk, een hoge bloedsuiker, hoge bloedvetten en roken.

De slagadertjes in de penis zijn bovendien dun, dunner dan de kransslagaders van het hart. Bij een geleidelijk proces dat alle vaten treft, worden de dunste het eerst merkbaar.

Daaruit volgt iets dat als medisch advies vaak te zacht wordt gebracht: een erectieprobleem dat geleidelijk is ontstaan, kan het eerste zichtbare teken zijn van een vaatprobleem elders. Dat is de belangrijkste reden om ermee naar de huisarts te gaan, los van de klacht zelf.

Wat het mechanisme nog meer verklaart

Een paar dingen die vaak los worden verteld, komen uit dezelfde uitleg voort.

Waarom stress het tegenwerkt. Bij spanning staat het deel van het zenuwstelsel aan dat het gladde spierweefsel juist aanspant. Dat is het tegenovergestelde van wat er moet gebeuren, en het is de reden dat proberen zelden helpt.

Waarom ochtenderecties iets zeggen. Die ontstaan tijdens de slaap, zonder dat er iets gedacht hoeft te worden. Blijven ze helemaal weg, dan wijst dat eerder richting de lichamelijke kant van de keten.

Waarom bepaalde medicijnen het beïnvloeden. Middelen die ingrijpen op bloeddruk, op hormonen of op het zenuwstelsel raken aan onderdelen van deze keten. Dat is ook de reden waarom een lijst met uw medicijnen tot de nuttigste dingen hoort die u naar een consult meeneemt.

En waarom leefstijl hier geen holle frase is. Stoppen met roken, bewegen en het onder controle krijgen van bloeddruk en bloedsuiker werken rechtstreeks in op de binnenbekleding van de vaten waar dit alles op steunt.

Veelgestelde vragen